علیرضا محسنی در صنعت ماشین‌آلات سنگین، سرویسکاران خط مقدم نگهداری دستگاه‌ها هستند. کیفیت کار آن‌ها مستقیماً بر عمر مفید دستگاه، هزینه‌های تعمیرات و ایمنی اپراتورها تأثیر می‌گذارد. اما متأسفانه بسیاری از سرویسکاران، به دلیل عدم آشنایی با اصول استاندارد سرویس و نگهداری ماشین آلات، فواصل دقیق تعویض روغن‌ها و فیلترها را رعایت نمی‌کنند، در تخلیه و پر کردن سیالات دچار اشتباه می‌شوند و نکات ایمنی حین کار را نادیده می‌گیرند. این اشتباهات کوچک، در بلندمدت منجر به خرابی‌های زودهنگام موتور، گیربکس، سیستم هیدرولیک و سایر اجزای حیاتی دستگاه می‌شود. از این رو، دوره تخصصی سرویس و نگهداری ماشین آلات با رویکردی کاملاً عملی و با تمرکز بر نیازهای واقعی سرویسکاران برگزار شد. هدف این دوره، آموزش گام به گام و استاندارد تمام مراحل سرویس‌کاری بود تا سرویسکاران بتوانند با اطمینان کامل، تمام سرویس‌های روزانه و دوره‌ای را روی دستگاه‌های مختلف انجام دهند و از بروز خرابی‌های پرهزینه جلوگیری کنند.
آنچه در دوره سرویس و نگهداری ماشین آلات گذشت؟
دوره با آشنایی با اصول پایه سرویس‌کاری و اهمیت آن آغاز شد. فراگیران ابتدا یاد گرفتند که سرویس و نگهداری ماشین آلات صرفاً تعویض روغن و فیلتر نیست، بلکه مجموعه‌ای از بازدیدها، تنظیمات، روانکاری‌ها و تست‌های عملکردی است که باید در فواصل زمانی مشخص و بر اساس ساعت کارکرد دستگاه انجام شود. تأکید شد که یک سرویسکار حرفه‌ای باید بداند که هر دستگاه، کتابچه سرویس مخصوص خود را دارد و فواصل سرویس باید دقیقاً مطابق توصیه سازنده رعایت شود. همچنین با مفاهیم کلیدی آشنا شدند و درک کردند که یک سرویسکار خوب، با انجام به موقع سرویس‌ها، از تبدیل شدن یک عیب کوچک به یک خرابی بزرگ جلوگیری می‌کند.
در ادامه، شناخت ابزارهای تخصصی سرویس‌کاری به فراگیران آموزش داده شد. آن‌ها با انواع ابزارهای مورد نیاز یک سرویسکار حرفه‌ای آشنا شدند:
- آچارها: آچار تخت، آچار بکس، آچار آلن، آچار شش‌پرچ، آچار گشتاور (تورک‌متر)
- ابزارهای عمومی: انبردست، پیچ‌گوشتی، چکش، دیلم
- ابزارهای تخصصی: پمپ گریس، دستگاه تخلیه روغن، قیف‌های مخصوص، آچار فیلتر، آچار مخصوص شیلنگ‌های هیدرولیک
- ابزارهای تست: مولتی‌متر، مانومتر (فشارسنج)، بادسنج، دماسنج مادون قرمز، تستر نشتی
- تجهیزات ایمنی: دستکش، عینک، کفش ایمنی، کلاه، ماسک، لباس کار شبرنگ
تأکید شد که استفاده از آچار گشتاور برای بستن پیچ‌های فیلترها و اتصالات حیاتی، یک ضرورت است و سفت کردن بیش از حد یا کم‌تر از حد استاندارد می‌تواند منجر به نشتی یا آسیب به قطعه شود.
بخش سرویس‌های روزانه اولین بخش عملی این دوره بود. فراگیران یک چک‌لیست ۲۰ مرحله‌ای را گام به گام روی یک دستگاه واقعی تمرین کردند. این چک‌لیست شامل موارد زیر بود:
- بررسی سطح روغن موتور (قبل از استارت و با استفاده از میله مدرج)
- بررسی سطح روغن هیدرولیک (با توجه به خطوط مشخص شده روی مخزن)
- بررسی سطح مایع خنک‌کننده رادیاتور (فقط در حالت سرد)
- بررسی تسمه‌های موتور از نظر سستی، ترک‌خوردگی و سایش
- بررسی شیلنگ‌های هیدرولیک از نظر نشتی، سایش، ترک و برآمدگی
- بررسی اتصالات باتری و کابل‌ها از نظر اکسید شدن و سفت بودن
- بررسی سلامت چراغ‌ها، بوق و برف‌پاک‌کن
- بررسی ترمزها و تست عملکرد آن‌ها
- بررسی لاستیک‌ها یا زنجیرها از نظر فشار باد، سایش و بریدگی
- بررسی سیستم تعلیق و کمک‌فنرها از نظر نشتی روغن
- بررسی نشتی روغن در اطراف موتور، گیربکس، پمپ‌ها و شیلنگ‌ها
- بررسی فیلتر هوا از نظر گرفتگی
سرویسکاران با راهنمایی مربی، تمام این مراحل را یک‌به‌یک انجام دادند و نحوه ثبت نتایج در فرم مخصوص سرویس را نیز یاد گرفتند.
بخش روغن‌کاری و روانکاری نقاط مختلف یکی از حساسترین بخش‌های کارگاهی بود. فراگیران با استفاده از پمپ گریس، نقاط مختلف دستگاه را که نیاز به روانکاری دارند، شناسایی و گریس‌کاری کردند. این نقاط شامل اتصالات پین‌های بیل، بوم، بازو، باکت، اتصالات سیستم تعلیق، اتصالات اکسل‌ها و سایر نقاطی بود که در کتابچه سرویس دستگاه مشخص شده است. تأکید شد که گریس‌کاری باید تا زمانی انجام شود که گریس تازه از اطراف پین خارج شود و هرگز نباید از گریس‌های مختلف با پایه متفاوت مخلوط استفاده کرد.
در بخش سرویس دوره‌ای سبک (که معمولاً در فواصل ۲۵۰ تا ۵۰۰ ساعت کارکرد انجام می‌شود)، فراگیران مراحل زیر را به صورت عملی روی دستگاه تمرین کردند:
- تخلیه روغن موتور گرم (با رعایت ایمنی کامل و استفاده از دستکش ضدحرارت)
- تعویض فیلتر روغن موتور (با تمیز کردن محل نصب و روغن‌کاری واشر جدید)
- تعویض فیلتر سوخت (با رعایت نکته مهم پر کردن فیلتر جدید از سوخت قبل از نصب)
- تعویض فیلتر هوای موتور (با تمیز کردن محفظه فیلتر قبل از نصب فیلتر جدید)
- روانکاری تمام نقاط مشخص شده (با پمپ گریس و تا خروج گریس تازه)
- بررسی و تنظیم تسمه‌ها (با اندازه‌گیری میزان افتادگی تسمه)
- بررسی سطح روغن گیربکس و اکسل‌ها (و اضافه کردن در صورت نیاز)
- تست عملکرد دستگاه پس از اتمام سرویس (استارت و بررسی نشتی)
مربی در طول تمرین‌های عملی، نکات بسیار مهمی را گوشزد می‌کرد. از جمله اینکه روغن موتور باید حتماً در حالت گرم تخلیه شود تا تمام آلودگی‌ها همراه روغن خارج شوند. همچنین فیلتر سوخت جدید باید قبل از نصب، از سوخت پر شود تا پس از استارت، سیستم سوخت‌رسانی با خلأ هوا مواجه نشود. در هنگام تعویض فیلتر روغن، باید واشر جدید را به روغن آغشته کرد تا نشتی ایجاد نشود و همچنین نباید فیلتر را بیش از حد سفت کرد.
در بخش سرویس دوره‌ای سنگین (که معمولاً در فواصل ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ ساعت کارکرد انجام می‌شود)، فراگیران با مراحل پیشرفته‌تر سرویس‌کاری آشنا شدند:
- تخلیه کامل روغن هیدرولیک و تعویض فیلتر هیدرولیک
- تخلیه روغن گیربکس و تعویض فیلتر گیربکس (با رعایت دما و زمان مناسب)
- تخلیه روغن اکسل جلو و عقب و پر کردن با روغن جدید
- بررسی و تنظیم خلاصی سوپاپ‌های موتور (در صورت نیاز)
- بررسی و تنظیم فشار باد لاستیک‌ها بر اساس بار کاری دستگاه
- بازدید کامل از سیستم ترمز و تعویض لنت‌ها یا دیسک‌های فرسوده
- بازدید از سیستم خنک‌کاری و تعویض مایع ضد یخ
- بررسی اتصالات الکتریکی و تمیز کردن آن‌ها
- تست نهایی دستگاه در شرایط کاری و بررسی تمام پارامترها (دما، فشار، صدا و لرزش)
یکی از بخش‌های مهم کارگاهی، آموزش نحوه مدیریت روغن‌های مصرفی و فیلترهای مستعمل بود. فراگیران یاد گرفتند که روغن‌های تخلیه‌شده نباید در طبیعت رها شوند و باید در مخازن مخصوص جمع‌آوری و به مراکز بازیافت تحویل داده شوند. همچنین فیلترهای مستعمل نیز باید به صورت مجزا جمع‌آوری و مدیریت شوند.
در بخش نکات ایمنی حین سرویس‌کاری، فراگیران با اصول زیر آشنا شدند:
- هرگز زیر دستگاهی که با جک بالابرده شده، کار نکنید مگر اینکه از پایه‌های ایمنی استفاده شده باشد.
- قبل از شروع سرویس، دستگاه را خاموش کنید، کلید را خارج کنید و برچسب هشدار نصب کنید.
- از تجهیزات حفاظت فردی کامل (دستکش، عینک، کفش ایمنی، کلاه) استفاده کنید.
- هنگام کار با روغن داغ، از دستکش ضدحرارت استفاده کنید و مراقب پاشش روغن باشید.
- هرگز اتصالات هیدرولیک را قبل از تخلیه فشار باز نکنید.
- روغن‌ها و فیلترهای مستعمل را در مخازن مخصوص جمع‌آوری کنید.
در پایان دوره، سرویسکاران توانستند به تنهایی یک سرویس کامل دوره‌ای سنگین را روی دستگاه انجام دهند و تمام مراحل را با رعایت اصول ایمنی و استانداردهای فنی اجرا کنند. بازخوردها نشان می‌داد که بخش کارگاهی بیشترین تأثیر را داشته است، چرا که سرویسکاران برای اولین بار فرصت پیدا کردند تمام مراحل سرویس‌کاری را با نظارت دقیق مربی و با رعایت تمام نکات فنی انجام دهند.
گالری تصاویر دوره سرویس و نگهداری ماشین آلات
این دوره عملی با استقبال بسیار خوب سرویسکاران مجموعه‌های مختلف مواجه شد. شرکت‌کنندگان ابراز داشتند که پیش از این دوره، بسیاری از نکات سرویس و نگهداری ماشین آلات را نمی‌دانستند و با روش‌های سنتی و غیراصولی کار می‌کردند. اما اکنون با آگاهی کامل و اعتماد به نفس بالا، می‌توانند تمام سرویس‌های دوره‌ای را به صورت استاندارد انجام دهند. اگر شما هم به دنبال آموزش عملی و استاندارد سرویس و نگهداری ماشین آلات برای سرویسکاران مجموعه خود هستید، دوره بعدی ما به زودی برگزار می‌شود. همچنین امکان برگزاری این دوره به صورت درون‌سازمانی و کاملاً عملی بر روی ماشین‌آلات خود شما وجود دارد. برای اطلاع از تاریخ دقیق ثبت‌نام یا هماهنگی دوره اختصاصی، با واحد آموزش تماس بگیرید یا سری به صفحه دوره‌های آموزشی ما بزنید.